İNSANI OKUMAK

Okumak, doğumla, öncesi de var, başlıyor ve ölünceye, sonrası da var, kadar devam eden bir süreci kapsıyor. Okumak insanla manalı, okumaksız geçen her dakika insan için manasız. O halde okumak, hayatiyetimizi sürdürdüğümüz sürece bizim için hayati derecede mühim bir eylemdir.

Herkes her daim bir şeyler okuyor. Bu okuma kimine göre basit kalıyor, kimine göre daha karmaşık zihinsel süreçleri içeriyor. Öyle ya da böyle, okuyoruz. Bizi aziz veya zelil eyleyen de, işte bu okumalarımız oluyor. Çünkü okumalarımız, tercihlerimizi belirliyor; tercihlerimizse hayatımızın ta kendisi. Bu anlamda denebilir ki, okumak meziyetini elinde bulundurmak, yalnız bu bile, başlı başına bir bahtiyarlık vesilesidir.
 
Okumak zihin açıcı bir faaliyet. Okumakla biliyor, tanıyor, anlıyor, keşfediyor ve açılıyoruz. Akli, ruhi, bedeni, kısaca insani ihtiyaçlarımızı biz, bu faaliyetle karşılıyoruz. Geceyi gündüzü, akşamı sabahı okumak… Ayı güneşi, bütün gezegenleri ve yıldızları okumak… Dünü, bugünü ve yarını; bütün zamanları ve dahi zamanın dışını okumak… Yiyip içmeleri, oturup kalkmaları; anayı, babayı, çocuğu ve sosyal ilişkiler dizinini; doğumları, düğünleri ve ölümleri okumak… Arıyı, çiçeği, balı; kelebeğin göz göz olmuş kanadını; ağacı, dalı, yaprağı, tohumu ve toprağı; alı, yeşili, moru okumak… Ve nihayet insanı; insanda yığışmış bir bütün kainatı, kainatta minicik insanı…

İnsani vasıflarımız söz konusu olunca hoşgörü, sevgi, merhamet, bu vasıfların başında gelmektedir. Okumakla amaçlanan nihai netice de elbette ki, bunlardır. Bunlar için, öyle mektep medrese, üniversite bitirmeye de gerek yok. Yaratılanı, yaratanın hatırına severiz. Ve bu sevgi bize, atalarımızdan teberrük. Eksiksiz bütün yaratılanı… İnsan, bitki, hayvan; canlı, camid ne varsa severiz. İhtiyacımız var onlara. Ve bu, hoşgörü, sevgi ve merhamet yolu istikamettir bize.

İnsanı anlamak, bilmek ve tanımak, bu elbette okumakla mümkün olabilecek bir eylemdir. İnsanı okumak, Hacı Bektaş Veli’nin dediği gibi “Kainatta okunacak en büyük kitap, insandır bilinciyle okumak. O halde okumak, insani olana yöneliş, insani olanı keşfediş biçiminde olmalıdır. İşte, bizi asıl onurlandıracak, erdemli kılacak da insani olana böylesi bir yöneliştir. Okumalarımız, bizi böylesi bir zirveye taşıyabiliyorsa, ne güzel.  Aksi taktirde bizi bencilliğimizin çukurunda boğacak bir tahakküm ve zalimlik olacaktır.

İnsanın doğasına yöneliş, insani olanın da kendisidir. Okumakla, bunu aramaya, bunu bulmaya, gerekirse bunun için ölmeye çıkmalıyız,çıkacağımız yaşam yoluna. Yaşam ki, kadim, bitimsiz bir aşk sofrası ve sen ancak bölüştüğün ölçüde doyabileceksin; bölüştüğün ölçüde kendini bulabileceksin. Sofranda, al bir kadehe sığışmış hayatın zehri, al bir şarap. Sofran, katıksız bir kuru ekmekten mürekkep.
 
İnsan, sınırsız bir evren. Evrenin sınırsızlığındaysa bilim adamları hem fikir. İnsanı okuyor evrence ve evreni, okuyor insan, olabildiğince, özgürce. Ruhumuzu daraltıyoruz. Dar geliyor cesetlerimiz ona. Çünkü, her ceset dardır ona. İşte bu yüzden, sırf bu yüzden, evreni dolaşıyor, insanda geziniyor; insanı, evrence okuyor ruhumuz döne döne. Mademki, kainatın en büyük kitabıdır insan, öyleyse insanı okuyoruz. İnsanı, insanın acılarını ve her acının bir ilacı olduğunu; insanın sevincini ve her sevincin bir bitimi bulunduğunu; korkuyu ve cesareti, sevgiyi ve nefreti, öfkeyi ve merhameti şefkati… İnsana dair ne varsa okuyoruz. Ve ancak bununla diniyor ruhumuz, sınırlardan neşet eden darlığnı, ancak okumaktan hasıl olan sınırsızlıkla gideriyor.

Evrende ne varsa, insana dair. Madem her şey insana dair, o halde insanı okumalı, hücre hücre, damar damar, iliklerine varıncaya kadar, iliklerimize varıncaya kadar insanı okumalı. İnsanda Hakk’ı bulmak, O’na vasıl olmak için okumalı. İş böyle olunca, okumamak olur mu hiç?